Malaria
Malaria (zimnica) jest najpowszechniejszą chorobą pasożytniczą w tropiku i występuje obecnie w ponad 100 krajach świata. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje liczbę zachorowań z jej powodu na 300–500 milionów rocznie. Niestety schorzenie to stanowi zarazem główną przyczynę śmierci z powodu chorób zakaźnych wśród podróżujących. Największe ryzyko zachorowania dotyczy osób udających się w rejony występowania malarii w Afryce (na południe od Sahary) oraz na wyspach Oceanii, poza tym obszary zagrożone tą chorobą znajdują się również w Azji, Ameryce Południowej oraz Ameryce Środkowej. Zimnica wywoływana jest przez pierwotniaki zwane zarodźcami malarii, które przenoszone są przez komary widliszki. Jak dotąd nie istnieje szczepionka przeciwko malarii dostępna w ruchu turystycznym!
Zapobieganie malarii
Zapobieganie temu groźnemu schorzeniu polega na stosowaniu środków ochrony przed ukąszeniami komarów oraz zapobiegawczym przyjmowaniu leków przeciwmalarycznych. W profilaktyce malarii należy unikać komarów przede wszystkim od zmroku do świtu poprzez: zabezpieczenie miejsca noclegu (klimatyzacja, osłony na okna itp.), używanie moskitiery, najlepiej nasączonej insektycydem oraz właściwe ubranie w porach największej aktywności widliszków, a więc m. in. w godzinach wieczornych. Bardzo ważne jest używanie repelentów, czyli środków odstraszających owady, w postaci płynów, kremów itp. Jedną z najlepiej przebadanych w tym zakresie substancji jest tzw. DEET, zalecany na zdrową skórę w stężeniach 30-50% (z wyjątkiem kobiet ciężarnych i dzieci poniżej 2 miesiąca życia).
Chemioprofilaktyka przeciwmalaryczna
Zasadniczym elementem profilaktyki malarii jest zapobiegawcze stosowanie leków przeciwmalarycznych, zwane chemioprofilaktyką. Wybór preparatu powinien uwzględniać szereg czynników, a zarazem odpowiadać bieżącej sytuacji w zakresie oporności zarodźców na leki w rejonie docelowym. Należy rozpatrzyć indywidualne ryzyko zarażenia związane z dokładną trasą, terminem, długością i charakterem podróży oraz liczne inne informacje dotyczące m.in. wieku, stanu zdrowia podróżnego i ewentualnych przeciwwskazań do zażywania poszczególnych preparatów. Dobór chemioprofilaktyki powinien w każdym przypadku przebiegać indywidualnie, podczas konsultacji z lekarzem specjalistą.
Istnieje kilka leków, które można zastosować w zapobieganiu malarii w podróży, jednak nie wszystkie zostały zarejestrowane w Polsce. Obecnie jedyne leki dostępne na krajowym rynku farmaceutycznym to: chlorochina (Arechin – uwaga: ze względu na powszechnie stwierdzaną oporność zarodźców na ten lek, chlorochina uważana jest za lek nieskuteczny w profilaktyce w większości rejonów występowania malarii, w tym w Afryce!), atowakwon z proguanilem (Malarone) oraz doksycyklina (liczne preparaty). Warto pamiętać, iż chemioprofilaktykę należy rozpocząć odpowiednio wcześniej, przed przybyciem do strefy występowania malarii, a następnie stosować przez cały czas pobytu w rejonie zagrożonym oraz kontynuować po opuszczeniu tego rejonu przez zalecany okres. Spośród wymienionych wyżej leków jedynie przyjmowanie atowakwonu z proguanilem można zakończyć już 7 dni po opuszczeniu strefy występowania zimnicy. Mechanizm działania pozostałych preparatów wymaga kontynuowania chemioprofilaktyki przez 4 tygodnie po powrocie. Nawet stosowanie właściwych środków ochrony przed komarami w podróży oraz optymalnej chemioprofilaktyki nie jest w stanie uchronić podróżnego przed malarią w 100%. Należy jednak podkreślić, że odpowiednio dobrane metody zapobiegawcze minimalizują ryzyko ciężkiego przebiegu tej choroby oraz śmierci w razie zachorowania.
W przypadku malarii po powrocie z tropiku kluczową sprawą jest szybka diagnoza, jako że o niekorzystnym rokowaniu może przesądzić opóźnienie leczenia już o 24 godziny! Dlatego też, w razie gorączki lub innych niepokojących dolegliwości w podróży w rejonie zagrożonym malarią lub po powrocie, zwłaszcza w ciągu pierwszych trzech miesięcy po powrocie, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem specjalistą.